1 Bakorinto 14:20
“Bandeko na ngai, bókóma te bana na makanisi; kasi na mabe bókóma bana mikemike, mpe na makanisi bókóma bato bakoló.”
Biblia eteyaka biso ete tosengeli kozala bato bakoló na mayele, kasi bana mikemike na mabe. Sik’oyo motuna ezali: koloba ete tozala bana mikemike na mabe elingi koloba nini?
Soki totali bana mikemike, tokoki koyekola makambo mingi epai na bango. Kasi likambo moko ya monene oyo tokoki koyekola ezali kozala pamba, kozanga mabe. Mwana mokemike azali na mabe te, azalaka lokuta te, azali motomboki te, azali molangwi te, azali mobomi te, azali mobebisi te, azali moto ya mobulu te. Mabe nyonso ezali te kati na bango.
Yango wana Nkolo Yesu Kristo alobaki ete biso mpe tosengeli kobongwana na etamboli mpe kokóma lokola bana mikemike.
Matayo 18:3–4
“Nazali koloba na bino solo: soki bobongwani te mpe bokómi lokola bana, bokokota ata moke te na Bokonzi ya Likoló.Moto nyonso oyo akomikitisa lokola mwana oyo, ye nde moto monene na Bokonzi ya Likoló.”
Yesu azali kobenga biso te na bozoba, kasi na komikitisa, bopeto ya motema, mpe kozanga mabe. Kozala “mwana mikemike na mabe” elingi koloba motema oyo eyebi mabe te mpe elingaka kosala mabe te.
Kasi Biblia esukaka kaka wana te. Etindaka biso mpe tokóma bato bakoló na mayele. Moto mokoló na mayele azali moto oyo abwaki makambo nyonso ya kala ya mabe. Ndenge mwana oyo azalaki kolata matope mpe kolinga bilei ya sukali mikolo nyonso, tango akómi mokóló abandaka makambo ya bana.
Ndenge moko mpe, moto oyo azalaki na makambo ya mbindo ya mokili, tango andimi Yesu Kristo, makambo ya kala ekendaka, mpe akómaka ekelamu ya sika.
2 Bakorinto 5:17
“Soki moto azali kati na Kristo, azali ekelamu ya sika; makambo ya kala eleki, tala, nyonso ekómi ya sika.”
Kasi moto oyo azali libanda ya kondima, mpe azali kokoba na makambo ya mbindo ya mokili, Biblia elobi ete azali na mayele te. Azali kosalema lokola nyama.
Nzembo 49:20
“Moto oyo azali na lokumu kasi azangi mayele, azali lokola banyama oyo bazali kokufa.”
Biblia elobi polele ete moto oyo asali kindumba azangi mayele (tala Masese 6:32; 7:7). Moto oyo afingaka to ayokisaka moninga na ye mabe, ye mpe azangi mayele.
Masese 11:12
“Moto oyo azangi mayele afingaka moninga na ye.”
Yango wana, esengeli mpenza tika makambo ya kala mpe tobongola bomoi epai ya Kristo, mpo tozwa mayele ya solo. Moto moko te akoki kobongola motema ya moto, kaka Yesu Kristo ye moko nde azali na nguya ya kosala yango.
Osilá kondima Yesu?Soki Kristo ayei lelo, ozali na elikya ete okokende na Ye?
Soki osilá kondima Yesu naino te, ozali kozela nini? Bomoi ya masumu mpe ya bisengo ya mokili epesaki yo nini? Soki okufi lelo, okokende wapi?
Nkolo asunga biso.
Bósalela basusu sango malamu oyo na kokabola yango.
Soki olingi lisungi ya ofele mpo kondima Yesu Kristo na bomoi na yo, okoki kosolola na biso na banimero oyo ezali awa na se.
Mpo na kozwa mateya ya mikolo nyonso na WhatsApp, kota na channel na biso na lien oyo:👉 https://whatsapp.com/channel/0029VaBVhuA3WHTbKoz8jx10
Bakonzi ya kosolola:📞 +255 693 036 618📞 +255 789 001 312
Nkolo apambola yo mingi.
Print this post
1 Timoteo 4:13
“Kino ntango nakozonga, salá bokasi na kotángá, na kolendisa, mpe na koteya.”
Ntoma Paulo alakisaki Timoteo ete kotángá ezali likambo ya ntina mingi elongo na kolendisa mpe koteya. Maloba oyo ezali kaka mpo na bapasteur te, kasi mpo na bandimi nyonso. Biblia eteyaka ete Liloba ya Nzambe ezali nzela monene oyo Nzambe asalelaka mpo na kobongola, kokómisa, mpe kotonga bomoi ya bana na Ye.
Na mawa, bakristo mingi balingaka te kotángá bango moko. Balinaka nde kotángisama. Balinaka te koyekola, balingaka nde koteyama. Balinaka te kotonga kondima na bango moko, balingaka nde basusu batongela bango kondima.
Ezali solo ete Nzambe asalelaka bato, kasi Nzambe alingaka te ete bana na Ye batyela bato motema koleka Ye. Soki otalelaka moto moko mpo na kotángela yo Biblia mpe koteyela yo ntango nyonso, kondima na yo ekotonga likolo ya moto, kasi likolo ya Nzambe te. Soki moto yango akweaki, yo mpe okokwea elongo na ye.
Kondima ya solo esengeli kotonga likolo ya Liloba ya Nzambe.
Biblia eteyaka ete moto nyonso asengeli kotángá Liloba ya Nzambe na bokasi, kasi te géographie, matematiki, to politiki—kasi Liloba ya Nzambe.
Ntango otángaka Biblia yo moko na kimia, makanisi ya Nzambe ekotambola na motema na yo. Mbala mingi, yango ezali mongongo ya Molimo Mosantu azali koteya yo.
Yoane 14:26
“Molimo Mosantu, Mobateli, akoteya bino makambo nyonso mpe akokanisa bino nyonso oyo nalobaki na bino.”
Ntango oyoki mosakoli azali koteya, azali koloba oyo Molimo atyaki kati na ye. Kasi ntango otángi Biblia yo moko, Molimo Mosantu azali koloba na yo moko-moko.
Nzembo 119:130
“Kofungwama ya maloba na yo epesaka pole, epesaka mayele epai ya moto ya pamba.”
Moto oyo atángaka Biblia azwaka makoki ya koyeba soki makambo ayoki ezali solo to lokuta.
Misala 17:11
“Bazalaki kotala mikanda mikolo nyonso mpo na koyeba soki makambo yango ezali solo.”
Moto oyo atángaka te azali mpasi kokwea na lokuta.
Efeso 4:14
“Tókozala lisusu bana te oyo bazali kotambolisama na mopɛpɛ nyonso ya mateya.”
Soki ozali motángi ya Biblia, okobanda komona ndenge ndambo moko ya Liloba elobaka elongo na ndambo mosusu.
2 Timoteo 2:15
“Salá bokasi mpo na komimonisa epai ya Nzambe lokola mosali oyo ayebi kokabola malamu Liloba ya solo.”
Lindima nyonso oyo otángi epesaka yo posa ya kotángá mosusu.
1 Petro 2:2
“Lokola bana mike, bolinga miliki ya peto ya Liloba mpo bokóla.”
Yeremia 9:24
“Moto oyo azali komikumisa, akumisama na likambo oyo: ete ayebi mpe asosoli Ngai.”
Kotángá Biblia mbala na mbala ekopesa yo boyebi ya molongo ya mikanda mpe ya ndambo.
Baebre 5:14
“Bilei ya makasi ezali mpo na bato bakómi pene, oyo basalelaka boyebi na bango mpo na kososola malamu.”
Nzambe alingi bandimi oyo bakangami makasi na Liloba na Ye, kasi te bato.
Yosua 1:8
“Tángá buku oyo ya Mobeko mokolo mpe butu… bongo okomonana na nzela ya elonga.”
Nkolo apambola yo.
Kabola mateya oyo na basusu.
Soki olingi koyamba Yesu Kristo na bomoi na yo, okoki kokutana na biso na banimero oyo epesami.
Mbala mosusu okoki kotuna: Maloba oyo elingi koloba nini? Tóbanda na Liloba ya Nzambe:
Nzembo 105:1“Bótóndi YAWE, bóbenga nkombo na ye; bóyebisa bato misala na ye.”
Kotónda Nzambe, kobenga nkombo na ye, mpe koyebisa bato misala na ye, ezali te makambo ya mpamba. Ezali makambo misato ya ntina mingi na bomoi ya moklisto.
Makambo misato oyo ezali makonzi misato ya bondimi na biso. Tokoki komona lisusu na esika mosusu ya Biblia:
Ezayi 12:4“Na mokolo wana bokoloba: Bótóndi YAWE, bóbenga nkombo na ye; bóyebisa misala na ye kati na bikolo; bósakola ete nkombo na ye ekumisami.”
(Tala mpe 1 Mikolo 16:8.)
Kotónda Nzambe ezali kaka te likambo ya kopona, kasi ezali mobeko ya Nzambe. Tosengeli kotónda ye mpo na bomoi, mpema, bobateli, mawa na ye, ngolu na ye, mpe makambo nyonso ya malamu oyo apesaka biso.
Botondi ebatelaka motema na biso na lolendo mpe etiya biso na esika ya losambo ya solo.
1 Batesaloniki 5:18“Na makambo nyonso bózala na botondi; pamba te yango nde mokano ya Nzambe kati na Kristo Yesu mpo na bino.”
Nzembo 107:1“Bótóndi YAWE, pamba te azali malamu, mpe bolingo na ye etikalaka seko.”
Na nzela ya teoloji, botondi ezali kondima ete Nzambe azali malamu ata tango tokoki kososola makambo nyonso te.
Kobenga nkombo ya Nzambe ezali mpe mobeko. Tango tokutani na komekama, pasi, kobanga, to bitumba ya molimo, tosengeli kobenga nkombo ya Nkolo.
Biblia emonisi ete ata bato oyo basalelaka banzambe ya lokuta babengaka bankombo ya banzambe na bango:
1 Bakonzi 18:25“Elia alobaki na basakoli ya Bala: Bópóna ngombe moko mpe bózala kosala liboso; pamba te bino bozali ebele; bóbenga nkombo ya nzambe na bino, kasi bótiya moto te.”
Kasi biso tosengeli kobenga nkombo ya Nzambe ya bomoi!
Nkombo ya Yesu nde nkombo moko kaka oyo epesaka lobiko.
Misala 4:12“Lobiko ezali na moto mosusu te; pamba te nkombo mosusu moko te epesami epai ya bato na se ya likoló, oyo tokoki kozwa lobiko na nzela na yango.”
Kobanda na mikolo ya kala, bato ya Nzambe bazalaki kobenga nkombo ya YAWE:
Ebandeli 4:26“Na tango wana nde bato babandaki kobenga nkombo ya YAWE.”
(Tala mpe Ebandeli 12:8; 13:4; 21:33; 26:25.)
Tango bato ya Nzambe babengi nkombo na ye, ayokaka bango:
Nzembo 99:6“Mose mpe Aron bazalaki kati na banganga-nzambe na ye, mpe Samwele kati na bato oyo babengaka nkombo na ye; babengaki YAWE, mpe ayanolaki bango.”
Kasi kobenga nkombo ya Yesu kozanga kobongola motema mpe bondimi ya solo ekoki komema likama (tala Misala 19:13-15).
Yango wana:
2 Timote 2:19“Moto nyonso oyo alobaka nkombo ya Nkolo asengeli kotika mabe.”
Likonzi ya misato ezali kotatola misala ya Nzambe. Moklisto nyonso abengami mpo na koyebisa bato makambo oyo Nzambe asali.
Tatoli monene koleka nyonso ezali kosekwa ya Yesu Kristo, pamba te na nzela na yango tozwaka bolimbisi ya masumu mpe bomoi ya seko.
Baroma 10:9“Soki olobi na monoko na yo ete Yesu azali Nkolo, mpe ondimi na motema na yo ete Nzambe asekwisi ye kati na bakufi, okobika.”
Matatoli mosusu lokola kobikisama, kokangolama, bobateli mpe mapamboli, nyonso etatolaka ete Yesu azali na bomoi.
1 Yoane 5:11“Tatoli yango: Nzambe apesi biso bomoi ya seko, mpe bomoi yango ezali kati na Mwana na ye.”
Emoniseli 12:11“Balongi ye na nzela ya makila ya Mwana-Mpate mpe na nzela ya liloba ya tatoli na bango.”
Ondimi Yesu Kristo lokola Mobikisi na yo?Ozali kosalela makambo misato oyo?
Kotónda Nzambe
Kobenga nkombo ya Yesu
Kotatola misala na ye
Soki te, banda lelo. Na nzela ya makambo misato oyo, bamir ekokweya, bondimi ekokola, mpe Nzambe akosepelaka.
Baebre 13:15“Na nzela ya Yesu, tópesaka Nzambe tango nyonso mbeka ya masanzoli, yango nde mbuma ya minoko oyo etatolaka nkombo na ye.”
Shalom.
Tango bantoma bakómaki na Tesalonika mpo na koteya Sango Malamu, engumba mobimba eninganaki mpo na maloba na bango. Bato bayokaki bobangi mpe nkanda, mpe Biblia ekomaki kolela na bango:
“Bato oyo babongolaki mokili mobimba na likoló mpe na se, bakomi awa mpe.”— Misala 17:6
Kasi liloba oyo ezali na bozindo monene koleka ndenge emonanaka na liboso.
Balobaki kaka te: “Bato oyo bakomi awa.”Balobaki: “Bato oyo babongolaki mokili mobimba na likoló mpe na se, bakomi awa mpe.”
Maloba oyo ezali na ndimbola ya molimo mpe ya boprofete.
Ezali kolakisa ete “mokili” mpe “bantoma” bazalaki komonana lokola bibongiseli mibale ya kobundana:— bosaleli mibale,— bomoi mibale,— bokonzi mibale.
Ezali lokola balobaki boye:“Babotiaki mokili na nse déjà — mpe sik’oyo bakomi awa mpo na kosilisa mosala na bango.”
Na maloba mosusu, bantoma bazalaki bato oyo bazalaki koluka elonga te —bazalaki kotambola na elonga.
Bazalaki kobunda mpo na bokonzi te —bazalaki komonisa bokonzi.
Yango elakisi ete elonga na bango ebandaki kala na mokili ya molimo, liboso emonana na mokili ya miso.
Yango wana motuna ezali:
“Mokili nini babongolaki déjà?”Eyano ezali polele:👉 Mokili ya molimo.
Mbongwana ya Sango Malamu ezalaki ya politiki te na liboso.Ezalaki ya mampinga te na liboso.Ezalaki ya bonkólo te na liboso.
Ezalaki ya molimo na liboso.
Biblia elobi:
“Pamba te bitumba na biso ezali te na nzoto mpe makila, kasi na bokonzi ya molimo, na makasi, na bakambi ya molili ya mokili oyo, na milimo mabe na bisika ya likoló.”— Baebele 6:12
Bantoma bazalaki kobuka mibeko ya guvɛrnema te —bazalaki kobuka bakiti ya molimo.
Bazalaki kobundisa bamboka te —bazalaki kobebisa bibongiseli ya bademo.
Bazalaki kotelemela bakonzi ya mokili te —bazalaki kotelemela bakonzi ya molimo.
Ntina oyo bantoma bazalaki kotambola na bokonzi makasi, ezali mpo ete Kristo alongaki etumba kala.
Yesu Ye moko alobaki:
“Sik’oyo mokili oyo esambisami; sik’oyo mokonzi ya mokili oyo akobwakama libanda.”— Yoane 12:31
Mpe lisusu:
“Mokonzi ya mokili oyo asambisami.”— Yoane 16:11
Biblia elobi lisusu:
“Abotolaki bakonzi ya molimo mpe makasi na bango, mpe ayokisaki bango soni na polele, atambolaki na elonga likolo na bango.”— Bakolose 2:15
Ekolo (Croix) ezalaki kaka bolimbisi te —👉 ezalaki elonga ya mokili mobimba.
Lisekwa ezalaki kaka bomoi te —👉 ezalaki bokiti ya bokonzi.
Bokweli (Ascension) ezalaki kaka kokende te —👉 ezalaki kokotisa Ye na bokonzi.
“Bokonzi nyonso na likoló mpe na mabele epesami na Ngai.”— Matai 28:18
Yango wana tango bantoma bazalaki koteya, bazalaki kosakola lingomba ya sika te —👉 bazalaki kosakola bokonzi oyo elongami déjà.
Sango Malamu etikalaki kosolola na molili te —👉 elongaki yango.
“Pole epeli na molili, mpe molili ekoki kolonga yango te.”— Yoane 1:5
Bapaya batikaki banzambe ya bikeko
Basorcier batumbaki mikanda na bango
Tempelo ebungisaki bokonzi
Bitumbelo ya bademo ebukanaki
Bibongiseli ya bondimi ebebaki
Bingumba ebongwanaki na molimo
“Boyeba ya Nkolo ekobaki kokola mpe kolonga makasi.”— Misala 19:20
Sango Malamu etikalaki kofanda elongo na molili te —👉 esimbaki esika na yango.
Bondimi ya lokuta ezalaki koyangela bikolo.Banzambe ya bikeko ezalaki kotonga bamboka minene.Banzambe ya lokuta ezalaki koyangela bonkólo.
Kasi Kristo abukaki miboko na yango nyonso.
“Bibundeli ya etumba na biso ezali ya nzoto te, kasi ezali na nguya ya Nzambe mpo na kobuka makasi nyonso.”— 2 Bakorinto 10:4
Makasi yango ezalaki bifelo te —👉 ezalaki bibongiseli ya makanisi.
— bomoni ya mokili— bondimi ya lokuta— bibongiseli ya bademo
Mpe nyonso yango ekweyaki.
Tango bakonzi, baguvɛrnɛrɛ, bakambi, mampinga, bandako mpe mabota mobimba babandaki kobongwana mpo na Kristo, bato basosolaki likambo moko:
👉 Etumba esili.
Miboko ebukani.Motó ekwei.Kiti ya bokonzi esambisami.
Ezali kaka biteni ya nsuka nde etikali.
Ndenge Faraon akweyaki liboso Israel ekóma Yeriko,ndenge wana mpe Satana akweyaki liboso Lingomba ekóma na bikolo.
Biso oyo tozali kondima Yesu tosengeli kososola boye:
Tobundaka mpo na elonga te —👉 tozali kosalela elonga.
Tolukaka bokonzi te —👉 tozali kotambola na bokonzi.
Tobebisaka mokili te —👉 tozali kosangola mokili oyo elongami déjà.
“Namipesi bino bokonzi ya konyata banyoka mpe bangunguma, mpe likolo ya makasi nyonso ya monguna, mpe eloko moko te ekosala bino mabe.”— Luka 10:19 “Bino bozali ya Nzambe mpe bolongi bango, pamba te Oyo azali kati na bino aleki oyo azali na mokili.”— 1 Yoane 4:4 “Toleki balongi na nzela ya Ye oyo alingaki biso.”— Baroma 8:37
“Namipesi bino bokonzi ya konyata banyoka mpe bangunguma, mpe likolo ya makasi nyonso ya monguna, mpe eloko moko te ekosala bino mabe.”— Luka 10:19
“Bino bozali ya Nzambe mpe bolongi bango, pamba te Oyo azali kati na bino aleki oyo azali na mokili.”— 1 Yoane 4:4
“Toleki balongi na nzela ya Ye oyo alingaki biso.”— Baroma 8:37
Mokili ebongwami déjà.Kiti ya molimo esambisami déjà.Bokonzi ya molili ebukani déjà.Bokonzi ya Kristo esimbami déjà.
“Bokonzi ya mokili ekomi Bokonzi ya Nkolo na biso mpe ya Kristo na Ye.”— Emmoniseli 11:15
Totindami kobebisa te —👉 totindami kosangola.
Totindami kolonga te —👉 totindami kobuka mbuma.
Totindami kobunda te —👉 totindami kozongisa oyo ebungaki.
“Bókende, bókómisa bikolo nyonso bayekoli.”— Matai 28:19
Telema na mpiko.Telema na mpiko ya molimo.Tambola na bokonzi.Tambola na kondima.Teya Sango Malamu na bobangi te.Kende na bikolo na ntembe te.
Mokili ebongwami déjà.Elonga ezwami déjà.Kiti ya bokonzi esambisami déjà.Bokonzi etongami déjà.
Ezali kaka kobuka mbuma nde etikali.
Ozali kozela nini?
Telema sik’oyo.Teya Sango Malamu.Mema nsango na bikolo.
“Makolo ya bato oyo bateyaka nsango malamu ezali kitoko.”— Baroma 10:15
Nkolo apambola yo. 🙏Apesa yo makasi ya kondima.Afungola emoneli na yo.Apesa nguya na mosala na yo.
Moto nyonso, ntango azali komi mpe kozala na mokili oyo, azali na kati na ye mabe te te, mpe nyonso ezali na ndenge moko ya kokanga motema.
Bato mosusu bazali na mabe monene, bato mosusu bazali na mabe moke.
Mabe ezali mawa to kokoka motema oyo ekómaka na ndenge ya makanisi to makambo oyo moto asalaki na bomoi.
Na ndakisa: Moto ya moke akoki kosala ete akoma koluka misala na mboka mpe komema biloko ya kolakisa bana, lokola bombomba. Yango ezali likambo na ye. Kasi nsima, ntango akomi komona ete azali koluka te matomba ya solo—kasi atako bana mibali mpe basi ya kati na ye oyo bakendeki masomo bazali kokola malamu—akomi kokanisa mpe kolimbisa motema. Yango ezali mabe.
Moto mosusu akoki kosala ete akoma kosalela moto moko libota te, azala na bana mingi, mpe nsima azali kosalamwa. Ntango ekomi, akoki kolinga libota, kasi ezali mpasi. Mabe ekómaka na motema.
Moto mosusu amemaki bambula mingi kosalela Satana. Sikoyo na mikolo ya kokoka, azali na mawa monene, akotuna motema na ye: “Nani ngai na bambula ya nguya mpe elengi oyo nasengeli kosalela Nzambe?”
Mabe ezali mingi mpe na ndenge ebele. Moto nyonso, na ndenge moko to mosusu, azali na mabe — ata wapi ozali to ndenge ozali kosimba. Na kati ya nzela, likambo moko esalemaki te malamu.
Na ntina ya solo, mabe ezali likambo te ya mobeko. Ezali kaka likambo oyo Nzambe apesi moto—ndeko ya ndenge bomoi ebotamaki.
Kasi ezali na ntina mingi komprenda ndenge ya kokangana na mabe malamu, pamba te soki mabe ezali na esika mabe, ekoki kosala likambo monene na bomoi ya moto.
Na Biblia, tozali komona bato mibale oyo bazalaki na mawa monene mpo na makambo oyo basalaki: Petelo mpe Yuda.
Yuda azalaki na mawa, kasi mawa yango ememaki ye kosalaka nzela ya koboma ye moko. Petelo azalaki na mawa, kasi mawa yango ememaki ye kotyela Nzambe esengo mpe kosala liboso ya kosilisa bomoi na ye.
Petelo apesaki mabe na ye epai ya Nzambe. Yuda apesaki mabe na ye epai ya Satana.
Mabe moko ezali ndenge moko. Yuda azalaki na mabe malamu—akataki mpe koboma mbongo. Kasi esika mawa na ye ekómaki mpasi.
Biblia elobeli yango malamu:
2 Bakorinti 7:10 “Pamba te, mawa ya Nzambe esalaka kobongola motema mpo na kopusana, kasi mawa ya mokili esalaka kifo.”
Pawulo alobeli yango lisusu:
2 Bakorinti 7:9–11 Mawa ya Nzambe esalaka kopusana, elengi ya motema ya kosalela Nzambe, elengi ya kokoma moto ya solo, mpe kozongisa motema na Nzambe. Mawa ya mokili esalaka koboma.
2 Bakorinti 7:9–11
👉 Mabe ya Nzambe esalaka kopusana mpe bomoi. 👉 Mabe ya Satana to ya mokili esalaka kotosa mpe kifo.
Ntango otangisi:
Komona: Satana azali na kati ya mabe wana.
Asali yango mpo na:
Yohane 10:10 “Mboka oyo eza kokende, ekende kokola, koboma mpe kosilisa…”
Ntango osalami mabe, talela yango lokola leçon—ntango Nzambe apesaki mpo okoki koyekola, kokola mpe kozwa likanisi mosusu. Kosepela yango te.
Bato mingi oyo ozali komona lelo bazali na motema ya kolala elimo, kolimbisa, kosalela te, to kotika nyonso—bazali na mabe oyo etondi na kati na motema.
Ntango David asalaki mabe ya koboma molimo, azongaki na motema na ye epai ya Nzambe. Atako yango ezalaki mpasi, akataki te lokola Adamu.
Zaburi 51:17 “Esacrifice ya Nzambe ezali motema oyo ebungi mpe motema oyo ebungi mpe epesami elimo—Nzambe, ozali te kokamwa na yango.”
Mabe ya Nzambe eteyaka motema ya biso na Nzambe.
Talela Nzambe na yo lisusu. Suka, kotambola liboso. Nzela yango esalaka makasi mingi mpe matomba malamu koleka ntango oyo otangaki liboso.
Ntango Petelo asalaki mabe, akómaki na makasi, kokamwa, mpe na nguya mpo na kosakola Kristo—koleka basantu nyonso.
Misala 4:13 “Bamonaki makasi ya Petelo…”
Soki osalaki mabe na likambo moko, kotambola lisusu na nguya. Okomi te lokola Yuda to Mwana Mokonzi Sawulo oyo bazongaki bomoi na bango.
Bilembo 24:16 “Ata moto ya solo akómaka na mobu nsambo, akómaka lisusu.”
Nzambe apambola yo.
WhatsApp
NAYE MOKUSE YA KOKÓMA NA BOZINDI YA MOLIMO YA LIKÓLO
Bomoi ya nzoto mbala mingi ezalaka na mateya ya molimo. Yango wana Nkolo Yesu azalaki kosalela mingi bandakisa ya mokili mpo na koteya bato masese ya Bokonzi ya Likoló.
Na bomoi ya bato, mpo ete moto abatama profesɛr to doktere (ya kelasi), asengeli azala moto oyo asali mibu mingi na kelasi, azala na boyebi mpe lisusu na mayele oyo euti na bolukiluki ebele. Na mokuse, ekoki te ete moto abatama doktere ya kelasi soki azangi boyekoli ya likolo.
Kasi ezali mpe na doktere ya lokumu, oyo bapesaka moto lokola mbano ya mosala monene oyo asali na lisanga ya bato. Moto ya lolenge wana akoki kozwa lokumu yango ata soki asalaki boyekoli nyonso ya kelasi te.
Na molimo mpe ezali ndenge moko. Okoki kozala moteyi, moto oyo akómi na bokóli monene ya molimo, koleka ata batata na yo ya molimo, koleka bakengeli (pastɛr) na yo, episkopo to bakolo ya kondima na yo. Kasi ekoki kosalema ndenge nini?
Vɛrsɛ oyo elandi epesi biso eyano:
Nzembo 119:99–100 (Lingala)[99] Nazali na mayele koleka bateyi na ngai nyonso, pamba te natyá makanisi na ngai na mateya na yo.[100] Nazali na bososoli koleka bakolo, pamba te nazali kobatela mibeko na yo.
Soki otalaki malamu vɛrsɛ wana, okomona ete mwana-kelasi moko azali koloba ete azali na mayele koleka bateyi na ye. Elingi koloba te ete asili kosilisa kelasi; azali kaka nanu mwana-kelasi. Kasi mayele na ye esili koleka ya bateyi na ye. Azali nanu elenge, kasi bososoli na ye esili koleka ya bakolo.
Esalemaki ndenge nini?
Azali kotánga mikanda mingi? To azali na likabo ya ndenge mosusu? Te. Ye moko alobi ete pamba te azali kokanisa mateya ya Nzambe mpe kobatela mibeko na Ye.
Wana nde sekele na ye: butu mpe moyi, azali kokanisa BOKELAMU (solo), elingi koloba Liloba ya Nzambe, mpe ndenge ya kokómisa yango eteni ya bomoi na ye (koboya masumu).
Yango nde lolenge oyo ekómisaka moto akóma mbangu na bokóli ya molimo, koleka ata boyebi ebele oyo bato mingi bakanisaka, to bamemɔ́ni mingi, to kosakola mingi, to koteya mingi.
Moto akoki kozala na bososoli monene, moteyi malamu, ntoma oyo azali na nguya monene, kasi atikala nanu nsima ya mwana-kelasi na ye oyo azali koluka kobika Liloba ya Nzambe na bomoi na ye.
Boyé nde Nzambe ayebaka bateyi na Ye ya molimo: nguya ya kobanga Nzambe. Ata soki okufi na lokumu nyonso ya boyebi mpe ya bamemɔ́ni, soki ozali na kobanga Nzambe, osili kokóma mosika mpenza.
Pamba te Biblia elobi ete boyebi ezalaka na nsuka te, kasi moto oyo azali kobanga Nzambe mpe kobatela mibeko na Ye aleki boyebi ya mikanda nyonso.
Mosakoli (Mobali ya mayele) 12:12–13 (Lingala)[12] Lisusu, mwana na ngai, yoka likebisi: kosala mikanda ebele ezalaka na nsuka te, mpe kotánga mingi elembisaka nzoto.[13] Likambo nyonso esi elobami: banga Nzambe mpe batela mibeko na Ye, pamba te yango nde mokumba mobimba ya moto.
Tótia makasi na biso nyonso na kobika Liloba, mpe tika ete ngolu ya Nzambe esalisa biso.
Kabola sango malamu oyo na basusu.
Soki olingi kosungama mpo na koyamba Yesu na bomoi na yo ofele, kende kosolola na biso na banimero oyo ezali na se ya makomi oyo.
Mpe mpo na kozwa mateya ya mokolo na mokolo na nzela ya WHATSAPP, kota na channel na biso na ko-finá lien oyo:https://whatsapp.com/channel/0029VaBVhuA3WHTbKoz8jx10
Mpo na kosolola:+255693036618 to +255789001312
Napesi bino mbote na nkombo ya Nkolo na biso Yesu Kristo. Tózindisa mitema na biso na makanisi ya malamu mpo na maloba oyo ya bomoi mpe ndimbola na yango ya mozindo mpo na kondima na biso.
Kanisa Nzambe Ye moko ayei epai na yo, atɛlɛmi liboso na yo na nkembo na Ye nyonso. Makanisi na yo ya liboso ekoki kozala ya kokweya na mabele mpo na kosambela Ye. Kasi na kokamwa na yo, Ye nde akiti liboso, afukami, mpe abandaki kosukola makolo na yo (Yowane 13:4–5).
Okoyoka nini? Ya solo, okoki koyoka nsɔni, to komonisa botosi te. Bomoto na biso ya bomoto ezalaka na mpasi ya kondima komikitisa ya Nzambe. Tozali koyeba kosambela Nzambe na mosika, na kosepela na nkembo na Ye, nguya na Ye, mpe bosantu na Ye. Ezalaka lokola likambo ya kokamwa ete Mokeli ya biloko nyonso, Mokonzi ya bakonzi, akita mpo na kosalela bikelamu na Ye. Ezali lokola tata apesi mwana na ye likabo, sima tata nde afukami mpo na kopesa mwana matɔndi—tó lokola moto babotoli biloko, sima moyibi azali kosala lokola asali likambo mabe te. Eyano ya liboso ya motema ezali kozanga kondima, kotɛmɛla, to ata koyoka mawa.
Kasi yango nde lolenge Nzambe asalaka na biso. Mpe alobi polele: soki tozali kondima te mosala na Ye ya komikitisa, tozali na boyokani elongo na Ye te.
Yowane 13:8 elobi:
“Petelo alobaki na Ye: ‘Te, okosukola ngai makolo ata mokolo moko te!’ Yesu azongisaki: ‘Soki nasukoli yo te, ozali na esika elongo na ngai te.’”
Talá mozindo ya mateya ya Nzambe awa. Petelo ayebi bokonzi mpe bosantu ya Yesu, yango wana aboyi ete Yesu asukola ye makolo. Kasi Yesu ateyi ete komikitisa ezali te likambo ya kopona—ezali ya ntina mpenza mpo na kozala na boyokani elongo na Ye. Boyokani ya molimo elongo na Kristo esɛngaka kondima mosala na Ye, oyo eyeli mpo na konyokola te, kasi mpo na kozongisa, kosukola, mpe kosantisa.
Oyo ezali emoniseli makasi ya lolenge ya Kristo: Mokonzi mpe Mosali. Azali Nzambe mobimba, na bokonzi nyonso, akoki kosambelama. Kasi na bolingo na Ye, amikitisaki mpo na kosalela biso. Azali Mokonzi na motó na Ye motó ya bokonzi, kasi mpe Mosali na lipɛpɛ (serviette). Nkembo na Ye ekitisaka te bolingo na Ye ya kosalela biso.
Yowane 13:12–15 elobi:
“Ntango asilaki kosukola bango makolo, alataki bilamba na Ye mpe azongaki na esika na Ye. Alobaki na bango: ‘Boye boyoki makambo oyo nasali na bino? Bobengaka ngai ‘Moteyi’ mpe ‘Nkolo,’ mpe bosali malamu, pamba te yango nde nazali. Soki ngai, Nkolo mpe Moteyi na bino, nasukoli bino makolo, bino mpe bosengeli kosukolana makolo. Napesi bino ndakisa mpo bosala ndenge nasali bino.’”
Na liteya ya Nzambe, eteni oyo emonisi makambo minene:
Komikitisa ya Kristo ezali ya bolingo mpe ya mokano – Atako azali Nzambe, Yesu amikitisaki mpo na kosalela, kolakisa ete bokonzi ya solo na Bokonzi ya Nzambe emonanaka na bolingo ya komipesa. Mosala mpe boyokani elongo na Nzambe ekabwanaka te – Koboya mosala ya Kristo elingi koloba koboya kozala na bomoi na Ye. Boyokani ya molimo esɛngaka komipesa, kondima, mpe komikitisa. Kosala lokola Kristo ezali mitindo – Na kosukola bayekoli makolo, Yesu atelemisi ndakisa ya bomoi ya mokristo: komikitisa, kosalela, mpe bolingo ezali kaka te bizaleli ya malamu, kasi ezali nzela ya Bokonzi ya Nzambe.
Biso nyonso tobengami mpo na kozala na motema moko. Kosalela basusu esengeli kozala lokumu, kasi te mokumba. Kosunga moto oyo tolingaka, koyoka moto oyo azali na mpasi, kosambela mpo na basusu—oyo nyonso ezali mikumba te, kasi mabaku ya komonisa nkembo ya Kristo. Baebele elobi:
“Bosala ata eloko moko te mpo na lolendo to lokumu ya pamba, kasi na komikitisa, botalelaka basusu lokola bakoki koleka bino. Moto na moto atala kaka te matomba na ye moko, kasi mpe matomba ya basusu.”
Kosalela lokola Kristo ezali kaka te likambo ya bizaleli—ezali kosangana ya molimo na Bokonzi na Ye. Tango tomikitisaka, tozali kosangana na mosala ya lobiko ya Nzambe na mokili. Tango tobwakaka yango, tomikabola na boyokani elongo na Kristo.
Tika Nkolo apesa biso ngolu ya kondima mosala na Ye ya komikitisa, ya kosukola makolo ya basusu na bolingo, mpe ya kozala na bomoi lokola baoyo balandaka Kristo.
Kabola sango malamu oyo na bolingo epai ya basusu, mpo na nkembo ya Nzambe mpe kotonga Bokonzi na Ye.
Tosangisi mingi bomoi ya kati na biso mpe tosepeli mingi na kokoma ndenge bato balingaka biso na mokili. Kasi Biblia elobi ete mosala ya Nzambe na bomoi ya moto oyo akobaki koyoka Nzambe ezali na esika ya makasi ya motema, na esika ya kati ya ngai, mayele, mpe motema. Esika oyo ezali likolo ya kokóma moto ya solo, klas ya Nzambe mpo na kobakisa bomoi ya moto, epai oyo bomoi mpe ndenge ya kozala moto ya malamu ezali kosalema liboso ete mpo na kosakola ndenge akoyebana. Nzambe akoki te kokoma makambo na mokili liboso, azali kokoma bato.
Yesu moko alobaki malamu likambo oyo:
“Nzokande, soki ozali kopesa moto oyo azali na posa, soki loboko na yo ya mabele ezali komona oyo loboko na yo ya mobali ezali kosala, yango ezali kopesa na boyokani. Tata na yo oyo akoki komona na boyokani, akopesa yo mbano.”— Matayo 6:3–4
Liloba “mbano” ezali kopesa esika ya lisalisi ya Nzambe, elingi koloba: kobongisa na likambo ya Nzambe. Lokola oyo, ezali kolakisa mokano ya elimo:Likambo oyo esalemi na boyokani, na nsima ezali komonana na mokili. (Luka 8:17)
Nzambe azali kosala liboso na kati liboso na mokili:
Bomoi ya solo liboso ya kobongola eloko
Koyekola liboso ya kosakola
Bosantu liboso ya bokebi
Kokóma liboso ya kopesama makasi
Biblia emonisi yango malamu:
“Moto akoki komona ndenge moto ezali na nse ya molongo, kasi Nkolo akoki komona motema.”— 1 Samwele 16:7
Nzambe akosangisa te na ndenge ya kosala, azali na motema mpo na kobongola bomoi ya moto (Baroma 12:2).
Yozefi azalaki na bosembo na mosala ya boyokani liboso ya kobatela bokonzi. Bosantu na ndako ya Potifa epesaki ye bokonzi na ndako ya Farao (Genesis 39–41).Elakisi moto ya bokonzi:
“Moto nyonso azali na bosembo na eloko moke, azali mpe na bosembo na eloko monene.”— Luka 16:10
Yuda Iskariot akokaki te kokufa likolo ya bomoi. Kolimbisa na ye ezali libanga ya mabe oyo azalaki kosala na boyokani, mabe oyo akokaki kosilisa te, mpe koyebisa na boyokani (Yohana 12:6; Yohana 13:27).Bokonzi ya mabe ya boyokani ezali kokoma likambo ya mabe na mokili.
Davidi akokaki te kokóma moto na mabele liboso ya Goliati; azalaki na bosembo na Nzambe na boyokani. Bokeseni na ye na lombango ezalaki kokoma na boyokani ya kimya na esika ya likoló (1 Samwele 17:34–37).Kosala na boyokani ezali liboso ya bokonzi na mokili.
Bokoli ya Nzambe ezali te na motema; ezali na bosembo:
Nzambe akobongisa te makoki, akobongisa kobongola.
Akopesa te talente, akopesa bosembo.
“Boya kolongola maboko na bino na nguya ya Nzambe, mpo akopesa bino mokili na ntango na ye.”— 1 Petro 5:6
Liboso Nzambe akopesa moto mokonzi, azali komona ye na boyokani.Liboso akopesa mbano, akoluka bosembo.Liboso akopesa bokonzi, akobongisa ye.
“Moto nyonso oyo Nzambe alingi, azali kopesa malako.”— Ebre 12:6
Kosala malamu na mokili liboso ya motema ezali kokoma lipinga (Matayo 23:27–28).Mosala na boyokani te ezali kosala malamu ya elimo.Kosala te na bosantu ezali kokoma kolama.
“Nzambe alingi solo na motema.”— Zaburi 51:6
Bokonzi ya elimo ezali kobima na bosembo ya elimo.Nguya ezali kobima na bosantu.Luboso ya Nzambe ezali kobima na kozala na malako.
Malako na yo ya boyokani ezali kokóma bomoi na yo.
Makambo na yo ya boyokani ezali kokóma mokolo na yo.
Bokeseni na yo ya boyokani ezali kobakisa bomoi na yo na nsima.
“Tala mabe na yo ekoki kokamwa yo.”— Nombres 32:23“Eloko nyonso oyo ekatamaki ekokomela komonana.”— Luka 8:17
Kobenga Nzambe na bomoi na yo ya boyokani:
Mayele na yo
Mpangi na yo
Makambo na yo
Motema na yo
Mosala ya boyokani
Kobongisa mabe malamu (Misala 3:19).Koboya nyonso (Yakobo 4:7).Kosala bosantu na makoki (Ebre 12:14).Kozonga na malako mokolo nyonso (Yohana 14:15).
Tika ete mokanda oyo ezala mpembo na yo:
“Sakola ngai, Nzambe, mpe mona motema na ngai;sala ngai mpe mona mayele na ngai ya mpasi.Tala soki ezali na nzela oyo ekolata ngai,mpe yebisa ngai na nzela ya seko.”— Zaburi 139:23–24
Nzambe akobondela yo.Azali kobakisa yo na boyokani mpe kopesa yo lokumu na mokili.Sakola mokanda oyo na bato nyonso.
Shalom!Boyei malamu mpo na kokanisa Liloba ya Nzambe.
Eyebani mingi ete Yesu Kristo asopaki makila na ye na Golgota, ntango babetaki ye maboko mpe makolo na misala, mpe nzoto na ye ebɛtama mingi. Na makila yango, tozwaka bolimbisi ya masumu mpe lobiko ya milimo na biso.
Kasi Biblia elakisi ete makila ya Yesu ebandaki kosopama te kaka na Ekulusu. Ebandaki liboso, ntango azalaki kosambela na Ngomba ya Banzete ya Olive elongo na bayekoli na ye.
Motuna ezali: esopamaki ndenge nini?Ezalaki te lokola ndenge ya momesano, kasi lokola motoki (pɔsi).
Luka 22:44“Azalaki na pasi makasi mpe asambelaki mingi koleka; motoki na ye ezalaki lokola matɔlɔ ya makila ezalaki kokita na mabele.”
Mpo na nini esalemaki na tango ya losambo?Mpo maloba kaka te esalaka ntango nyonso ete ekoma epai ya Tata Nzambe—makila elobaka makasi koleka maloba.Makila oyo ebimaki ntango Yesu azalaki kosambela elobaki makasi koleka maloba nyonso.
Tosengeli kokanisa lisolo ya Abeli. Ntango babomaki ye, makila na ye epanzanaki na mabele mpe ebengaki Nzambe. Ata soki akufaki, makila na ye elobaki mpo na bosembo.
Ebandeli 4:10“Asalaki nini? Makila ya ndeko na yo ezali kobelela ngai wuta na mabele.”
Nzambe ayokaki mpe apesaki etumbu epai ya Kayini, oyo abomaki ye.
Ndenge moko, losambo ya Yesu elongo na makila oyo esopamaki na mabele liboso ya Ekulusu elobaki na nguya monene. Yango wana baanzelu bayaki kolendisa ye.
Mpe Biblia elobi ete makila ya Yesu elobaka makambo ya malamu koleka makila ya Abeli.
Baebre 12:24“Mpe epai ya Yesu, mokonzi ya boyokani ya sika, mpe epai ya makila oyo bapanzaki, oyo elobaka makambo ya malamu koleka makila ya Abeli.”
Ntango tosambelaka na bososoli ya sekele ya makila ya Yesu, losambo na biso ezalaka na nguya. Ntango tozali kondima ete makila na ye ezali kosopama mpo na biso, elobaka mpo na biso koleka maloba na biso moko.
Kasi soki moto azali libanda ya kondima, makila yango ekosalela ye te.Mpo na kosala ete nguya na yango esala na bomoi na biso, tosengeli:
Kondima Yesu Kristo
Kotika masumu mpe kobongola motema
Kozwa batisimo ya mayi mpe ya Molimo Mosantu
Kobanda na tango wana, makila ya Yesu ebandaka kolobela biso mapamboli mpe epesaka biso nguya ya kolonga Satana.
Emoniseli 12:10–11“Sik’oyo lobiko, nguya, bokonzi ya Nzambe na biso mpe bokonzi ya Kristo na ye esili koya, mpo mofundi ya bandeko na biso abwaki se…Balongaki ye na nzela ya makila ya Mwana-Mpate mpe na nzela ya liloba ya litatoli na bango; mpe batikaki te bomoi na bango ata kino na kufa.”
Nkolo apambola yo.Kabola sango malamu oyo na bato mosusu.
Soki olingi koyeba ndenge ya kondima Yesu na bomoi na yo na bonsomi, sambela kosolola na biso na nimero oyo ezali na se ya lisolo oyo.
Baefese 4:13“Kino biso nyonso tokóma na bomoko ya kondima mpe ya boyebi ya Mwana ya Nzambe, tokóma bato bakómi makasi, kino na bonene ya bokokisami ya Kristo.”
Molongo oyo elakisaka mokano monene ya bomoi ya mokristo: kokóla na boyebi ya Kristo—kaka te na mayele ya makanisi, kasi na boyokani ya bomoi oyo etambwisaka biso na bokómi ya molimo mpe kokóma lokola Kristo.
Lelo, tokotala mbala sambo oyo YESU amimonisaki lokola “NAZALI” na Sango Malamu ya Yoane—kombo oyo ezalaka na ndimbola ya bozindo ya mateya ya Nzambe, ezongisami na Ebandeli 3:14 (“NAZALI OYO NAZALI”). “NAZALI” moko na moko emonisaka eteni ya ntina ya bomoto na Ye ya Nzambe mpe mosala na Ye.
Yoane 6:35“YESU alobaki na bango: ‘Nazali mapa ya bomoi; moto oyo ayei epai na ngai akoyoka nzala lisusu te, mpe moto oyo andimi ngai akoyoka posa ya mai lisusu te.’”
Mateya ya molimo:Mapa ya nzoto esimbaka bomoi ya seko te, kasi YESU asimbaka bomoi ya libela. Tango amilobeli lokola Mapa ya Bomoi, alakisaka ete kotonda ya mitema ewutaka kaka na boyokani na Ye. Kozala na boyokani na Mapa oyo ezali ebengiseli ya kondima, kotyela Ye motema, mpe kosangana na Kristo.
Yoane 8:12“YESU alobaki lisusu na bango: ‘Nazali molemo ya mokili; moto oyo alandi ngai akotambola na molili te, kasi akozwa molemo ya bomoi.’”
Mateya ya molimo:Molemo elakisi solo, bosantu, botambwisi, mpe bozali ya Nzambe. Kolanda YESU elingi koloba kotambola na pole ya Nzambe, kasi te na molili ya masumu mpe ya kozanga koyeba. Yango mpe elakisaka bomoi ya sika mpe kosantisama, epai bakondimi babengami kongengisa molemo ya Nzambe (Matayo 5:14–16).
Yoane 10:7“YESU alobaki lisusu na bango: ‘Nazali koloba na bino solo: Nazali ekoteli ya bameme.’”
Mateya ya molimo:Na Isalaele ya kala, bameme bazalaki na posa ya kobatelama. Elilingi ya ekoteli elakisaka nzela mpe libateli. YESU azali nzela moko kaka ya lobiko (Yoane 10:9), apesaka bokɔti na Bokonzi ya Nzambe mpe abatelaka na mikakatano ya molimo.
Yoane 10:11“Nazali mobateli malamu; mobateli malamu apesaka bomoi na ye mpo na bameme.”
Mateya ya molimo:Oyo elakisaka bolingo ya mbeka mpe bobatelami ya Nzambe. Elilingi ya mobateli ezalaki na motuya monene epai ya Isalaele (Nzembo 23). YESU amilobeli lokola Mobateli Malamu oyo apesaka bomoi na Ye—elakiseli ya mosala ya mbeka na ekulusu mpe bobatelami ya moto na moto.
Yoane 11:25“YESU alobaki na ye: ‘Nazali kobimisa lisusu mpe bomoi; moto oyo andimi ngai, ata akufi, akobika.’”
Mateya ya molimo:YESU apesaka bomoi kaka te—Ye moko azali Bomoi. Bokasi ya kobimisa lisusu ebongola kufa ezala bomoi ya libela mpo na bakondimi. Liloba oyo emonisaki liboso kobimisa lisusu ya Ye moko (Yoane 20) mpe epesi elikya ya bomoi ya libela.
Yoane 14:6“YESU alobaki na ye: ‘Nazali nzela, solo, mpe bomoi; moto moko te akoya epai ya Tata soki te na nzela na ngai.’”
Mateya ya molimo:Lobiko ezwami te na filozofi, mangomba, to misala, kasi na Moto moko: YESU KRISTO. “Nzela” elakisaka bokɔti epai ya Nzambe, “Solo” elakisaka bosolo ya Nzambe emonani na Kristo, mpe “Bomoi” elakisaka boyokani ya libela na Nzambe. Molongo oyo ezali na kati ya mateya ya Kristo, kolakisaka Ye lokola Molongisi moko kaka kati ya Nzambe mpe bato (1 Timote 2:5).
Yoane 15:1“Nazali nzete ya vinya ya solo, mpe Tata na ngai azali moloni.”
Mateya ya molimo:Bomoi ya molimo ewutaka na kovanda kati na Kristo. Elilingi ya vinya elakisaka kotyela Ye motema, kobota mbuma, mpe bomoko na Kristo. Soki tozali na Ye te, tokoki kosala eloko moko te (Yoane 15:5). Yango eteyaka kosantisama mpe koyekola: tango bakondimi bavandi kati na Kristo, bomoi na bango ebimisaka mbuma ya libela mpo na nkembo ya Nzambe.
Osili koyamba YESU, Liziba ya bomoi ya libela, na motema na yo? To ozali naino kotambola kolanda banzela ya mokili? Lelo nde mokolo ya kobongola nzela. Tambola elongo na YESU—Mobateli Malamu, Mapa ya Bomoi, mpe Molemo ya Mokili—mpe zala na bomoi mobimba oyo apesaka.
Nkolo apambola yo.Kabola solo oyo ebongolaka bomoi na bato mosusu.